Uz.Dr. Nureddin Özdener'den Panel Notları;
Elazığ'daki Ulusal Tütün Kontrolü Kongresi'nden çarpıcı uyarılara devam ediyoruz. Hemşerimiz, halk sağlığı uzmanı, tütün kontrollideri Dr. Nureddin Özdener bu defa oturum başkanı olduğu Tütün Kontrolü Medya ve Savunuculuk Panelinden çıkan sonuçları Marinsöz.com için değerlendirdi.
En dikkat çekici oturumlarından biri, "Tütün Kontrolünde Medya ve Savunuculuk" paneli oldu.
Gökhan Dinç: Tütün Endüstrisine Karşı Savunuculuk: Endüstri Denormalizasyonu
Deniz Sezgin Emüler: E-Sigara Endüstrisinde Reklam ve Pazarlama Yaklaşımları
Belgin Varol: Tütün Kontrolünde Yapay Zeka
Çağrı Kalaça: Davranış Değişikliği Yaratmak için İletişim başlıkları altında konuşmalar gerçekleştirdiler.
Otuz yıldır tütün kontrolünde önemli mesafeler kat eden Türkiye'de, artık yalnızca ne söylediğimiz değil, nasıl söylediğimiz de tartışılıyor.
Panel boyunca konuşulanlar bana bir gerçeği yeniden hatırlattı:
Bir doktorun elinde sigara ile poz vermesi, tütün endüstrisi lehine yaklaşık 100 bin dolarlık reklam değeri taşır.
Tütün kontrolünde çoğu zaman haklıyız. Ama her zaman etkili olamıyoruz.
Bugün toplumun büyük bölümü sigaranın zararlarını biliyor.
Akciğer kanserini biliyor.
Kalp hastalıklarını biliyor.
Pasif içiciliği biliyor.
Elektronik sigaraların risklerini de giderek daha fazla duyuyor.
Ancak bilgi her zaman davranış değişikliği oluşturmuyor.
İşte medya ve savunuculuk tam bu noktada devreye giriyor.
İnsanları Suçlayarak Değiştiremeyiz.
Panelde üzerinde en çok durulan konulardan biri tütün endüstrisinin aşikar ve gizli reklamları, kullandıkları objeler, renkler ve stratejiler oldu. Adeta endüstrinin maskesini düşürdüler. Bize de düşünmek kalıyor.
Tütün kontrolünün amacı insanları suçlamak değil, insanları korumaktır.
Bu nedenle iletişim dilimiz empatik, destekleyici ve çözüm odaklı olmalıdır.
Bir Mesaj, Bir Hedef
Sağlık alanında sık yaptığımız hatalardan biri de aynı anda çok fazla şey anlatmaya çalışmaktır.
Oysa etkili iletişim karmaşık değil, sade olandır.
Bir kişinin aklında tek bir güçlü mesaj kalmalıdır.
Örneğin:
"Temiz hava herkesin hakkıdır."
Veya
"Gebenin içtiği her sigara bebeğinin gelişiminden çalıyor."
Bu tür mesajlar uzun istatistik tablolarından çok daha etkili olabilmektedir.
Endüstrinin Dilini Kullanmayın, Panelde dikkat çeken bir başka konu da buydu.
"Daha az zararlı", "modern alternatif", "güvenli nikotin ürünü" gibi ifadeler çoğu zaman tütün ve nikotin endüstrisinin oluşturduğu çerçeveyi yeniden üretmektedir. Halk sağlığının dili, endüstrinin dili olmamalıdır. Hiçbir dozu ve çeşidi güvenli değildir.
Panelde paylaşılan uluslararası deneyimler ilginç bir noktaya dikkat çekti.
Sigara paketleri, kül tablaları, izmaritler veya tütün ürünlerinin kendisi bazen farkında olmadan ürünün görünürlüğünü artırabiliyor.
Bu nedenle iletişim çalışmalarında hastalığı değil sağlığı, bağımlılığı değil özgürlüğü, kaybı değil kazanımı anlatan görseller tercih edilmelidir.
Eylem Çağrısı Olmayan Mesaj Eksikti
İyi bir savunuculuk çalışması yalnızca bilgi vermez.
İnsanları harekete geçirir.
Bir mesajın sonunda mutlaka bir çağrı olmalıdır:
Sigara bırakma polikliniğine başvurun.
Kapalı alanlarda dumansız hava sahasını koruyun.
Çocukları nikotin ürünlerinden uzak tutun.
Alo 184'e ihlalleri bildirin.
İnsanlar ne yapacaklarını bilmiyorsa mesaj eksik kalmış demektir.
Tütün Kontrolünün Yeni Cephesi: Dijital Dünya, panelde ayrıca yapay zeka destekli sigara bırakma uygulamalarının dünyadaki örnekleri anlatıldı. Yapay zekanın tütün kontrolündeki yerine vurgu yapıldı.
Türkiye Büyük Millet Meclisi çalısı altında Çocukları Tütünün Zaralarından Koruma İnisiyatifinin yaptığı savunuculuk çalışmalarından örnekler veridi. Medya kampanyaları görsellerle aktarıldı.
Bugün mücadele yalnızca sigara ile ilgili değil.
Elektronik sigaralar, puff ürünleri ve yeni nesil nikotin ürünleri özellikle gençleri hedef alıyor.
Sosyal medya platformları, influencer pazarlaması ve dijital reklamlar yeni mücadele alanları haline gelmiş durumda.
Bu nedenle tütün kontrolünün geleceği, etkili ve kanıta dayalı iletişim pratiklerinin geliştirilmesine bağlıdır.
Elazığ'daki kongrede sık tekrara edilen mesajı bende burada tekrar ediyorum:
“Otuz yıl önce başlayan tütün kontrolü mücadelesi bugün yeni bir aşamaya geçiyor.
Bu yeni dönemde bilim kadar iletişim, veri kadar hikâye, kanıt kadar savunuculuk önem taşıyor.
Çünkü tütün kontrolü yalnızca sigarayla mücadele değildir. Bir çocuğun geleceğini koruma mücadelesidir.
Bir annenin nefesini koruma mücadelesidir. Bir toplumun temiz hava hakkını koruma mücadelesidir.”
Medya ve Savunuculuk Panelinin bize hatırlattığı en önemli gerçek de budur.
Haklı olmak yetmez. Etkili olmak gerekir.
Sonuç olarak bilmeliyiz ki: Tütün endüstrisi her yıl binlerce insanımızın canına kastediyor!
Tütün kontrolünde haklıyız.
Kanıt bizden yana.
Bilim bizden yana.
Hastalık yükü ortada.
Ölüm yükü ortada.
Bağımlılığın nasıl tasarlandığı ortada.
Ama haklı olmak tek başına yetmiyor. Halkımızın desteği ve temiz havasına sahip çıkması değerlidir.
Tütün endüstrisi kapalı odalarda / kapalı kapılar ardında güçlüdür. Bizim gücümüz ise açık alandadır.
Şeffaflıkta.
Medyada.
Bilimde.
Toplumda.
Meslek örgütlerinde.
Gençlerin sesinde.
Endüstri müdahalesi kamuoyu önüne çıktığında meşruiyetini kaybetmeye başlar.