Mardinli kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, bağımsız araştırmacı Dr. Aziz Rodan Sarohan, yaklaşık bir asırdır “endometriozis” adıyla bilinen hastalığın anatomik gerçekliğini isminin tam olarak yansıtmadığını savunuyor. Sarohan'ın hastalık için önerdiği “Exometriosis” kavramı, üreme tıbbının en saygın uluslararası bilimsel yayınlarından ve Amerikan Üreme Tıbbı Derneği'nin (ASRM) resmi yayın organı olan Fertility & Sterility'de yayımlandı. Sarohan ayrıca servikal stenozun hastalığın oluşumunu açıklayan eksik halkalardan biri olabileceğini ileri sürüyor.
Mardinli doktor ve bağımsız araştırmacı Aziz Rodan Sarohan, kadın sağlığının en önemli ve en tartışmalı hastalıklarından biri olan endometriozisin yalnızca oluş mekanizmasını değil, yaklaşık 100 yıldır kullanılan adını da sorgulayan yeni bir bilimsel tartışma başlattı.
Sarohan'ın “Exometriosis: A Terminological Reappraisal of Endometriosis” başlıklı çalışması, Amerikan Üreme Tıbbı Derneği'nin (American Society for Reproductive Medicine – ASRM) resmi bilimsel yayın organı Fertility & Sterility'de yayımlandı.
Sarohan, literatürde ilk kez sistematik bir terminolojik çerçeve içinde, “endometriosis” yerine “exometriosis” teriminin hastalığın anatomik ve biyolojik karakterini daha doğru ifade edebileceğini savunuyor. Bu teorinin klinik çalışmalar ile doğrulanması durumunda endometriozisin 100 seneden fazla bir zamandır yanlış tedavi edildiği anlamına gelecektir. Bu nedenle bu görüşün getireceği dönüşün ve ferkındalik ile endometriozisin tedavisi de önümüzdeki yıllarda değişecektir.
“Bir hastalığın adı yalnızca bir kelime değildir”
Endometriozis, endometriuma benzeyen dokuların uterus dışında; yumurtalıklarda, pelviste, peritonda ve bazı olgularda daha uzak anatomik bölgelerde bulunmasıyla karakterize edilen kronik bir hastalık. Halk arasında çikolata kisti hastalığı olarak bilinmektedir.
Sarohan'ın itirazı tam da burada başlıyor.
Yaklaşık bir asırdır kullanılan “endometriosis” kelimesinin hastalığın uterus dışındaki, yani ektopik yerleşimini yeterince vurgulamadığını belirten Sarohan, hastalığın ayırt edici anatomik özelliğinin rahim iç tabakasındaki dokunun yani endometrial-benzeri dokunun normal yerinin dışında yani rahmin dışında bulunması olduğunu ifade ediyor ve buna, rahim ağzı kanalının darlığının sebebiyet veerdiğini ileri sürüyor.
Bu nedenle “dışarıda, dışında” anlamı taşıyan “exo-” kavramından hareketle hastalık için “Exometriosis” adını öneriyor.
Sarohan bu yaklaşımını şöyle ifade ediyor:
“Tıbbi terminoloji yalnızca hastalıklara isim vermek için kullanılan bir araç değildir. Bir hastalığın adı, o hastalığa nasıl baktığımızı, hangi mekanizmalara odaklandığımızı ve hatta hangi soruları sorduğumuzu belirleyen bilimsel bir çerçevedir. Endometrioziste temel patolojik olay dokunun olması gereken yerde değil, uterus dışında bulunmasıysa, hastalığın isminin de bu anatomik gerçeği yansıtması gerektiğini düşünüyorum.”
Asıl soru: Endometrial doku neden geriye doğru daha fazla taşınıyor?
Sarohan'ın çalışmaları yalnızca hastalığın ismiyle sınırlı değil. Mardinli araştırmacı, endometriozisin oluşum mekanizmasında yaklaşık bir asırdır tartışılan Sampson'un retrograd menstruasyon teorisinin de önemli bir soruyu cevapsız bıraktığına dikkat çekiyor.
Retrograd menstruasyon sırasında adet kanının bir bölümü fallop tüplerinden geriye doğru karın boşluğuna geçebiliyor. Ancak bu olay birçok sağlıklı kadında da görülebilmesine rağmen, kadınların yalnızca bir bölümünde endometriozis gelişiyor.
Sarohan'a göre kritik soru şu:
Neden bazı kadınlarda retrograd menstruasyon daha güçlü, daha yoğun veya daha yüksek basınçlı olabilir?
Bu sorudan hareket eden Sarohan, dünyada ilk kez bu kapsamda ortaya koyduğunu belirttiği “Servikal Stenoz Teorisi” ile rahim ağzındaki anatomik veya fonksiyonel daralmanın menstrual akımın doğal çıkışını zorlaştırabileceğini öne sürüyor. Rahim ağzı darlığında adet döneminde dışarı akması gereken adet kanı, darlık nedeniyle oluşan basıncın etkisi ile tüpler üzerinden rahim dışına yani karın bölgesine ve yumurtalıklara doğru akıyor. Bu durum, 1925 yılında Sampson tarafından Retrograd Mensruasyon Teorisi (geriye akış) ile tıp literatürüne kazandırılmıştı. Ancak bunun neden geriye aktığı konusunda net bir fikir ileri sürülmemişti. Dr Sarohan, rahim ağzı darlığı teorisi ile bu soruya da cevap vermektedir.
Servikal darlık, rahim içi basıncı artırıyor olabilir
Teoriye göre servikal kanal veya uterus çıkış yolundaki direnç arttığında adet kanının dışarıya doğru akışı zorlaşabilir.
Bunun sonucunda uterus içindeki basınç yükselerek menstrual materyalin fallop tüplerine ve buradan karın boşluğuna doğru geri kaçışını artırabilir.
Başka bir ifadeyle:
Servikal stenoz → menstrual çıkış direncinde artış → intrauterin basınç artışı → retrograd menstruasyonda artış → daha fazla endometrial hücrenin peritoneal boşluğa taşınması ( Exometriozis), şeklinde bir mekanizma önermektedir.
Sarohan'a göre bu yaklaşım Sampson'un teorisini ortadan kaldırmıyor; aksine teorinin eksik kalan mekanik bölümünü tamamlıyor.
Sarohan, “Retrograd menstruasyonun birçok kadında görülmesine rağmen endometriozisin neden herkeste ortaya çıkmadığını anlamak istiyorsak, yalnızca hücrelere değil, menstrual akımın yönünü ve basıncını belirleyen anatomik faktörlere de bakmamız gerekiyor” değerlendirmesinde bulunuyor.
Endometriozis, servikal stenoz ve ağrılı adet aynı mekanizmada birleşebilir mi?
Servikal çıkış direnci teorisinin bir başka dikkat çekici yönü ise endometriozis ile şiddetli adet ağrıları arasındaki ilişkiye farklı bir açıklama getirebilmesi.
Rahmin menstrual içeriği daralmış bir çıkış yolundan uzaklaştırmak için daha güçlü kasılması, hem uterus içindeki basıncı hem de ağrıyı artırabilir. Aynı basınç artışı retrograd menstrual akımı da güçlendirebilir.
Böylece servikal stenoz, dismenore ve endometriozis birbirinden bağımsız üç olay olmak yerine, bazı hastalarda aynı patofizyolojik zincirin farklı sonuçları olabilir.
Sarohan, bu mekanizmanın henüz doğrulanması gereken bilimsel bir hipotez olduğunun altını çizerek, gelecekte servikal kanal geometrisi, serviko-uterin açı, internal os bölgesi ve menstrual çıkış direncinin endometriozisli kadınlarda sistematik biçimde araştırılması gerektiğini belirtiyor.
Mardin'den dünya bilim literatürüne yeni bir kavram
Mardin doğumlu Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı ve bağımsız araştırmacı Dr. Aziz Rodan Sarohan, “Exometriosis” kavramının ve servikal stenoz ile endometriozis arasındaki mekanistik ilişkinin bu bütünlük içerisinde dünyada ilk kez kendisi tarafından bilimsel tartışmaya açıldığını ifade ediyor. Dr Sarohan’ın bu konudaki detaylı makalesi, ‘’Endometrioziste Servikal Stenoz Teorisi’’ yayın aşamasındadır.
Sarohan'ın endometriozis terminolojisine ilişkin çalışmasının, üreme tıbbının önde gelen uluslararası bilimsel dergilerinden Fertility & Sterility tarafından yayımlanması, tartışmayı uluslararası bilim dünyasına taşıdı.
Dr. Sarohan şöyle konuştu:
“Bilimde yüz yıldır kullanılan bir kelimeyi sorgulamak kolay değildir. Ancak bir terimin uzun süredir kullanılıyor olması onun mutlaka en doğru terim olduğu anlamına gelmez. Exometriosis önerisi yalnızca yeni bir isim önerisi değil; hastalığa anatomik lokalizasyon, menstrual akım, basınç ve servikal çıkış direnci üzerinden yeniden bakma çağrısıdır. Mardin'den çıkan bir düşüncenin dünya üreme tıbbının en önemli bilimsel platformlarından birinde tartışmaya açılmış olmasından ayrıca mutluluk duyuyorum.”
Sarohan'ın önerisinin bilim dünyasında nasıl karşılık bulacağı ve gelecekte “endometriosis” teriminin yanında “exometriosis” kavramının da kullanılıp kullanılmayacağı önümüzdeki dönemde yapılacak bilimsel tartışmalar ve çalışmalarla netleşecek.
Dr. Aziz Rodan Sarohan Hakkında
Dr. Aziz Rodan Sarohan, Mardin doğumlu Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı, infertilite ve üreme sağlığı alanında çalışan hekim ve bağımsız araştırmacıdır. Akademik çalışmalarını özellikle endometriozis, infertilite, üreme endokrinolojisi, retinoid sinyal mekanizmaları, anjiyogenez ve kadın sağlığı üzerinde sürdürmektedir. Uluslararası bilimsel dergilerde yayımlanmış çok sayıda makalesi ve kitap bölümleri bulunan Sarohan, hastalıkların bilinen mekanizmalarını farklı biyolojik ve anatomik perspektiflerden yeniden değerlendiren özgün teorik çalışmalarıyla da tanınmaktadır. “Exometriosis” kavramı ve Endometrioziste Servikal Stenoz Teorisi, Sarohan'ın kadın üreme sağlığı alanında dünya bilim literatürünün tartışmasına sunduğu özgün yaklaşımlar arasındadır. Çalışmalarını bağımsız araştırmacı olarak sürdürmektedir. Mesleki çalışmalarını Gaziantepte serbest olarak sürdürmektedir. Dr. Sarohan'ın ayrıca Boomerang / Medeniyet Manisestosu'' isminde bir şiir kitabı bulunmaktadır. Bu kitap ''DySTOPIA/ Babylon's Cry'' ismi yayınlanarak www.amazon.com üzerinden 11 ülkede online erişime açılmıştır.
Editor : Nurullah Yalçın
