Son zamanlarda yaşanan gelişmeleri bir bütün olarak ele aldığımızda, Türkiye’nin ne kadar geniş ve güçlü bir diplomasi ağı oluşturduğunu daha net görebiliyoruz. Günlük hayatın telaşı, geçim sıkıntısı ve doğal olarak hepimizin içinde bulunduğu ekmek derdi nedeniyle yaşanan bazı önemli gelişmeleri yeterince değerlendirme fırsatı bulamayabiliyoruz. Ancak yıl sonuna yaklaşırken dış politikada yaşanan gelişmeleri bir kez daha hatırlamakta fayda var. Çünkü ancak bu şekilde nereden geldiğimizi ve önümüzde nasıl bir yol bulunduğunu daha net görebiliriz.
Türkiye, son dönemde yalnızca bulunduğu coğrafyada değil, küresel ölçekte de diplomatik etkinliğini artıran önemli adımlar atmaktadır.
COP31 İklim Zirvesi’nin Antalya’da gerçekleştirilmesi, Türkiye açısından önemli bir diplomatik organizasyon olmuştur. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı kapsamında Türkiye, dünyanın farklı ülkelerinden devlet ve hükümet temsilcilerini bir araya getirmiştir. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın dünya liderleriyle gerçekleştirdiği görüşmelerde yalnızca iklim değişikliği ve çevre sorunları değil, dünyanın karşı karşıya bulunduğu küresel krizler de ele alınmıştır.
Türk Devletleri Teşkilatı’nın giderek güçlenen yapısı da Türkiye’nin dış politika açısından önem verdiği başlıklardan biridir. Özellikle Azerbaycan ile Türkiye arasındaki güçlü kardeşlik bağları, Türk dünyasının ortak hareket etme iradesinin en önemli göstergelerinden biridir. Teşkilatın genişleyen etkisi ve farklı ülkelerin bu yapıya yönelik ilgisi, Türk dünyasının uluslararası alandaki önemini ortaya koymaktadır. Birlik ülkelerinin tarihî İpek Yolu güzergâhında bulunması ise Çin başta olmak üzere birçok ülkenin dikkatini bu coğrafyaya çevirmektedir.
Bölgede oluşturulmaya çalışılan yeni iş birliği ve güvenlik mekanizmalarının da dikkatle takip edilmesi gerektiğine inanıyorum. İslam dünyasının kendi içerisinde daha güçlü bir dayanışma ortaya koyması, özellikle savaşların ve çatışmaların arttığı bu dönemde büyük önem taşımaktadır. Mısır, Suriye ve Bangladeş gibi ülkelerin de yer aldığı veya gelecekte yer alabileceği daha geniş iş birliği alanlarının oluşması, bölgesel barış ve güvenlik açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Özellikle bölgede gerilimi artıran ve savaş ortamını genişleten politikalara karşı etkili bir ortak iradenin ortaya çıkmasını ümit ediyorum.
Uluslararası Astronotik Kongresi’nin Antalya’da gerçekleştirilmesi de Türkiye’nin uzay teknolojileri ve uzay diplomasisi açısından attığı önemli adımlardan biri olarak değerlendirilmelidir. Dünyanın farklı ülkelerinden bilim insanlarını, kurumları ve teknoloji temsilcilerini bir araya getiren bu organizasyon, Türkiye’nin uzay alanındaki hedeflerini dünyaya göstermesi bakımından önem taşımaktadır.
Somali’de devam eden ve Hint Okyanusu’na açılan uzay ve teknoloji projeleri de geleceğe yönelik stratejik çalışmalar açısından dikkat çekmektedir. Bu tür projeler, Türkiye’nin hem savunma teknolojileri hem de uzay çalışmaları alanında daha güçlü bir konuma ulaşması açısından umut vermektedir.
Türkiye ile Katar arasındaki ilişkiler de son dönemde daha güçlü bir stratejik ortaklık anlayışı içerisinde gelişmektedir. İki ülke arasında gerçekleştirilen üst düzey görüşmeler, savunma, enerji, ticaret, eğitim ve farklı alanlardaki iş birliğini daha ileri bir noktaya taşımaktadır. Katar, özellikle geçmiş yıllarda Türkiye’nin ekonomik olarak zor dönemlerinde verdiği destekle de önemli bir stratejik ortak olduğunu göstermiştir.
Türkiye, Katar, Pakistan ve Endonezya arasında savunma sanayisinde oluşturulmak istenen iş birliği de geleceğe yönelik önemli bir gelişme olarak görülmelidir. Savunma teknolojilerinin günümüzde ülkelerin bağımsızlığı ve güvenliği açısından ne kadar önemli olduğu ortadadır. Bu nedenle dost ve müttefik ülkeler arasında oluşturulacak ortak üretim, teknoloji ve savunma iş birlikleri büyük önem taşımaktadır.
Türkiye aynı zamanda bölgede tırmanan ABD-İran geriliminin geniş çaplı bir savaşa dönüşmemesi ve Ukrayna-Rusya savaşında kalıcı bir ateşkes sağlanması için diyalog ve arabuluculuk çağrılarını sürdürmektedir. Türkiye’nin bu süreçlerde yalnızca kamuoyuna yansıyan görüşmelerle değil, diplomatik kanallar aracılığıyla daha farklı çalışmalar yürüttüğünü de düşünüyorum.
Stratejik ve coğrafi konumu Türkiye’nin en önemli avantajlarından biridir. Türkiye, tarih boyunca olduğu gibi bugün de Doğu ile Batı arasında önemli bir geçiş noktasıdır. İpek Yolu’nun önemli güzergâhlarından biri üzerinde bulunan Türkiye, enerji ve ticaret yolları açısından da büyük bir stratejik öneme sahiptir. Özellikle enerji kaynaklarının Avrupa’ya ulaştırılması konusunda Türkiye’nin üstlendiği rol her geçen gün daha da önem kazanmaktadır.
Rusya ile Avrupa arasında yaşanan gerilim, enerji güvenliği konusunda Türkiye’nin önemini bir kez daha ortaya koymuştur. Doğal gazın farklı güzergâhlardan taşınması ve enerji ticaretinin güvenli şekilde sürdürülmesi noktasında Türkiye, bölgenin en önemli merkezlerinden biri hâline gelmektedir.
Savunma sanayisinde her geçen gün daha da güçlenen Türkiye’nin Katar ile gerçekleştirdiği karşılıklı savunma iş birlikleri de önemlidir. Bunun yanı sıra Irak ile özellikle Sincar ve Başika-Zilikan bölgesinde güvenlik konularında yürütülen görüşmeler ve mutabakatlar dikkat çekmektedir.
Somali ile gerçekleştirilen deniz güvenliği ve enerji alanındaki iş birlikleri, Libya ile imzalanan deniz yetki alanları mutabakatı ve İtalya ile farklı alanlarda gerçekleştirilen stratejik iş birlikleri, Türkiye’nin bölgesel ve küresel etkinliğini artıran gelişmeler arasında yer almaktadır. Irak, Somali ve diğer bazı ülkelerle enerji kaynaklarının araştırılması, bulunması ve taşınmasına yönelik çalışmaların da Türkiye açısından önemli stratejik kazanımlar sağlayacağına inanıyorum.
Son bir yıl içerisinde Türkiye genelinde ulaştırma, savunma sanayisi, yenilenebilir enerji ve deprem bölgesinin yeniden imarı gibi birçok alanda önemli kamu yatırımları hayata geçirilmiştir. Özellikle 6 Şubat depremlerinin ardından deprem bölgesinde gerçekleştirilen konut, altyapı ve şehirlerin yeniden ayağa kaldırılmasına yönelik çalışmalar, Türkiye’nin en önemli gündem maddelerinden biri olmaya devam etmektedir.
Sağlık, eğitim, deprem bölgesindeki konut inşası ve altyapı yatırımları gibi alanlarda binlerce proje hayata geçirilmektedir. Karadeniz’deki doğal gaz üretim kapasitesinin artırılması, şehir hastanelerinin hizmete açılması, sosyal konut projeleri ve afetlere karşı alınan önlemler, doğrudan vatandaşın yaşamına yansıması hedeflenen önemli çalışmalar arasında bulunmaktadır.
Elbette dünyanın ve Türkiye’nin karşı karşıya olduğu sorunları görmezden gelmek mümkün değildir.
Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gelişmeler, savaşların küresel ekonomiye etkisi, doların yükselmesi, ABD ile İran arasında her an başlayabilecek yeni bir çatışma ihtimali, tedarik zincirlerinde yaşanabilecek kırılmalar ve küresel finans sisteminde yaşanan belirsizlikler, yalnızca Türkiye’yi değil bütün dünyayı etkilemektedir.
İçeride ve dışarıda yaşanan bazı olumsuzluklar hem ekonomimizi hem de sosyal yapımızı etkiliyor. Ancak bütün bu olumsuzluklara rağmen Türkiye’nin yürüttüğü politikaları ve hayata geçirilen projeleri genel anlamda olumlu buluyorum.
Dünyanın adeta ateşin ortasında bulunduğunu düşünürsek, bazı güçlerin bizim coğrafyamız üzerinde farklı hesaplar yaptığını göz önüne alırsak ve yeni bir dünya düzeninin oluşturulmaya çalışıldığı bu dönemi doğru okumaya çalışırsak, yaşanan gelişmelerin ne kadar önemli olduğunu daha iyi anlayabiliriz.
Bazı ülkelerin vatandaşlarına olası kriz ve savaş senaryolarına karşı acil durum hazırlıkları yapmaları, belirli süre yetecek erzak bulundurmaları yönünde çağrılar yapması da dünyanın nasıl hassas bir dönemden geçtiğinin göstergelerinden biridir.
Kısacası, dünya yeni ve belirsiz bir döneme doğru ilerliyor. Böyle bir ortamda güçlü diplomasi, güçlü ekonomi, güçlü savunma sanayisi ve güçlü bir toplumsal yapı her zamankinden daha büyük önem taşıyor.
Türkiye’nin önümüzdeki süreçte bu alanlarda atacağı her doğru adım, yalnızca bugünü değil, geleceğimizi de şekillendirecektir.
