Terapi odasında bu konuyla ilgili duyduğum cümlelerden biri şöyleydi: “Aslında ben böyle hissetmiyorum ama…”Bu “ama”, çoğu zaman bir iç sansürdür. Kişi, hissettiği duygunun uygun olmadığını düşünür ve daha kabul edilebilir olanı seçer. Uyum, psikolojide sağlıklı bir beceri olarak tanımlanır; çevresel koşullara esneklik gösterebilme, ilişkileri sürdürebilme ve çatışmalarla baş edebilme kapasitesidir. Ancak gündelik hayatta bu kavram sıklıkla başka bir anlamla karışır: kendinden vazgeçmekle.
Toplumsal yaşam bireye açık ya da örtük mesajlar verir: Uyumlu ol, sorun çıkarma, idare et. İlk bakışta ilişkileri koruyan bu çağrıların uzun vadeli bir bedeli vardır. Sürekli uyum sağlamaya çalışan birey, zamanla kendi ihtiyaçlarını geri plana iter; hatta onları tanıyamaz hâle gelir.Uyum çoğu zaman bir tercih gibi sunulur. Oysa pek çok kişi için bu bir zorunluluktur. İşini kaybetmemek, ilişkiyi sürdürmek ya da dışlanmamak için uyum sağlanır. Bu noktada uyum, özgür bir seçimden çok kayıplardan kaçınma stratejisine dönüşür. Psikolojik yük de tam olarak burada başlar.
Sağlıklı uyum ile kendini bastırma arasındaki çizgi sanıldığından daha incedir. Sağlıklı uyumda birey esner ama kopmaz; sınırları ve duyguları hâlâ erişilebilirdir. Kendini bastırmada ise uyum tek yönlüdür. Kişi hep geri çekilen taraftır. Bu durum kısa vadede ilişkileri sürdürür gibi görünse de uzun vadede içsel bir gerilim yaratır. Bu gerilim çoğu zaman belirgin bir krizle olmasa dahi; bedensel yorgunluk, zihinsel dağınıklık ve duygusal donuklukla kendini gösterir. Kişi, “Her şey yolunda ama ben iyi değilim” hissiyle yaşar. Sorun çoğu zaman dış koşullarda değil, kişinin kendisiyle kurduğu ilişkidedir bu nedenle.
Uyum sağladıkça artan bu huzursuzluk, karar alma süreçlerini de zorlaştırır. Ne istediğini bilmemek, sınır çizerken suçluluk hissetmek ve sürekli kendini açıklama ihtiyacı duymak bu sürecin doğal sonuçlarıdır. Kendin olmak, her koşulda değişmemek demek değildir. Esneklik, insan ilişkilerinin doğal bir parçasıdır. Ancak kendin olmamak, her koşulda değişmek zorunda kalmaktır. Bu fark gözden kaçtığında, uyum bir beceri değil, taşınması giderek ağırlaşan bir yük hâline gelir.
Belki de bu soruyu yeniden değerlendirmek gerkiyor:
Uyum mu sağlıyor muyuz, yoksa fark etmeden kendimizden mi uzaklaşıyoruz?
