Yasa her zaman adalet getirmez. Bazen en büyük haksızlıklar, en kusursuz yönetmeliklerin arkasına gizlenerek yapılır. Bugün asıl meselemiz "uygunluk" değil, "hakkaniyet"tir.
Bir ülkede her şeyin yasal olması, her şeyin yolunda olduğu anlamına gelir mi? İmzalar tam, mühürler yerinde, dosyalar tıkır tıkır işliyor olabilir. Kâğıt üzerinde hiçbir açık yoktur; her şey "kitabına" uygundur. Ancak o koridorlarda yankılanan, o masalarda oturan insanların yüreğine oturan bir sızı varsa; orada ruh çekilmiş, geriye sadece soğuk bir mekanizma kalmış demektir.
Ruhunu Kaybetmiş Bir Mekanizma
Yasallık ile adalet arasındaki o uçurum, modern devletlerin en tehlikeli açmazıdır. Yasa sadece bir çerçevedir; adalet ise o çerçevenin içini dolduran, ona can veren ruhtur. O ruh çekildiğinde devletin işleyişi; düzenleyen değil yabancılaştıran, birleştiren değil inciten bir yapıya dönüşür. Bugün sokağın, pazarın ve en önemlisi kamu kurumlarının koridorlarında yankılanan o ağır cümle aslında toplumsal bir imdat çığlığıdır: “Her şey usulüne uygun ama içime sinmiyor.”
Bu "içe sinmeme" hali, sadece soyut bir kavram değildir. Makro ölçekteki politikalardan süzülüp bir hastanenin başhekimliğine, bir müdürlüğün personel birimine, hatta bir şefin masasına kadar sızan zehirli bir iklimdir. Devletin işleyişi sadece Ankara’daki gri binalarda değil, vatandaşın dokunduğu en küçük birimde temsil edilir. Eğer sistemin tepesinde adalet hissi zayıflamışsa, bu durum en uç noktada liyakatsiz bir atama, kayırmacı bir görevlendirme veya adaletsiz bir iş bölümü olarak karşımıza çıkar.
Bir İmza Oyunuyla Ölen İnanç
Bir kamu kurumunda atama yapılır; bakarsınız mevzuata, her şey tıkır tıkır işlemiştir. Şartlar sağlanmış, kılıf en ince ayrıntısına kadar hazırlanmıştır. Ancak o koltuğa oturan kişinin liyakati yoksa ya da yıllardır o koridorda dirsek çürüterek emek veren bir başkasının hakkı çiğnenmişse, orada "hukuken sorun yok" demek sadece bir züğürt tesellisidir.
Vicdanlarda oluşan o kara delik, kurumun iç barışını sessizce dinamitler. Bir personelin, ömrünü verdiği masada kazandığı hakkın, bir "imza oyunuyla" elinden alındığını görmesi; o personelin sadece yönetime değil, adaletin kendisine olan inancını öldürür. Adalet duygusu sarsılan bir kamu görevlisi için iş artık bir "toplumsal hizmet" değil, sadece bitmesi beklenen bir "mesai"dir. Liyakatin gözetilmediği yerde verimlilik ölür, yerini derin bir yorgunluk ve kurumsal çöküş alır.
Sertlik Değil, Adalet Ayakta Tutar
Tarih bize gösterir ki; devletler ve kurumlar, yasaların arkasına saklanarak sağladıkları "sert düzenle" değil, adaletle ayakta kalır. Yasalarla kısa vadeli bir itaat sağlayabilirsiniz; ancak çalışanın sadakatini, vatandaşın güvenini ve hizmetin şevkini kazanamazsanız. Güvenin bittiği yerde kalite biter, kalitenin bittiği yerde ise devletin ağırlığı kaybolur.
Bu yüzden, bugün en tepeden en aşağıya kadar her yöneticinin, önüne gelen her dosyada sorması gereken hayati soru şudur:
“Bu karar yasal mı?” değil, “Bu karar adil mi?”
Çünkü gerçek adalet, yönetmeliklerin soğuk ve gri satır aralarında değil; bir personelin hakkını teslim ederken gösterilen o "helalleşme" duygusunda, yani kalbin tam merkezindedir. Aksi halde; her dosya rafa uygun yerleşmiş görünür ama hiçbir değer ait olduğu yerde değildir. Unutmayalım; kâğıt üzerindeki "olur" imzası, vicdanlardaki "haram" fısıltısını asla susturamaz.
Yasanın “olur” dediğine vicdan “haram” diyorsa; orada hukuk bitmiş, sadece şekil kalmıştır.
