Ölüm hakkında düşünmek yeterli değildir. Ölümü her zaman aklınızda tutmalısınız. Bu şekilde hayat daha görkemli, daha önemli, daha verimli ve daha keyifli hale gelir."

Stefan Zweig

Ölüm, insanoğlunun ortak kaderi ve yaşamın en ağır imtihanıdır. Bu imtihan karşısında toplumların geliştirdiği ritüeller, hem kaybedilenin anısını yaşatmak hem de geride kalanlara teselli vermek amacını taşır. Cenaze törenleri ve taziye gelenekleri, yalnızca birer dini ya da kültürel uygulama değil; aynı zamanda toplumsal dayanışmanın, acının paylaşılmasının ve insan ilişkilerinin samimiyetinin göstergesidir. Ancak zamanla değişen yaşam biçimleri, şehirleşme ve modernleşme, bu köklü gelenekleri de dönüştürmüş; yasın ifade ediliş biçimlerinde ciddi farklılıklar ortaya çıkarmıştır.

Eskiden beri en büyük acının ölüm acısı olduğunu düşünürdüm. Cenaze evlerinde kadınların erkeklerin ayrı ayrı toplanıp cenaze sahibini teselli etmek, dua etmek ve cenazeyi kaldırmak nedeniyle bir araya gelmeleri çok dokunurdu içime. En çok da cenazeye bir müddet yürüyerek elde taşımanın hazin görüntüleri dokunurdu kalbime. Çocukluğumda cenaze geçerken sokakta oyun oynuyorsak oyunu kesip yan yana duvar dibine sıralanıp saygı duruşuna geçmemiz aklımdan çıkmaz. Mahallede cenaze olduğu zaman radyo televizyon kesinlikle açılmazdı. Komşular kendiliklerinden hüzne bürünürdü.  Taziye yemeği komşuların cenaze evine götürdüğü yemeklerden oluşurdu. Ev sahibinin yas ve ziyaretler yüzünden yemek yapamayacağı düşünülür destek amaçlı yemekler götürülürdü. Gelenler arasında acıkan o açık sofra olarak hazırlanmış yemeklerden masa üzerinden alarak yerlerdi. Gelenekler yöreye göre değiştiği için belki bazı kentlerde anlattıklarım yaşanmamış olabilir. Özetle söylemek gerekirse acılar gerçekten samimiyetle paylaşılırdı. O cenaze evinin 7 gün boyunca dua edenler ile dolup taşması ev sahibine bir nebze de olsa acısını hafifletirdi. Dost kötü günde belli olur sözü bu gibi yaşanmışlıklardan çıkarılmış olmalı. En acı günlerimizde yanımızda olanlar  gerçek dostlardı.

Gelenekler de insanlar da yaşanılanlar da çok değişti. Artık taziyeler de göstermelik oldu. Acele acele kapıdan başsağlığı dileyip kaçışmalar dikkatleri çekiyor. Cenaze sahipleri de değişimden paylarına alıyorlar. Aşırı gösterişe ve abartıya kaçan taziye sofraları zaman zaman gazete köşelerine konu oluyor. Düğünlerdeki abartı artık taziyelerde de yaşanıyor.

Son zamanlarda televizyon kanallarında izlediğim cenaze törenlerinde insanların davranışlarına baktığım zaman kimin ne kadar üzüldüğünü, ölüm gerçeğini yaşayıp yaşamadığını görebiliyorum. Bir bakıyorsunuz uzun zamandır karşılaşmamış olan iki arkadaş cenaze töreninde karşılaştıklarında camide ya da cenaze töreninde olduklarını unutarak koyu bir sohbete girişiyorlar hatta bir anda üç beş kişilik bir grup oluşturabiliyor ve gayet hoş bir sohbete dalabiliyorlar. O sırada izleyenler şaşkınlıkla cenaze töreninin bir anda nasıl unutulduğunu, her şeyin ne derece göstermedik olduğunu görüyor. Taziyelerde de aynı durumlar yaşanmakta. Bazı kentlerimiz de geleneksel taziye yemekleri artık ölenin arkasından verilen ziyafete dönüşüyor. Sokaklarda kurulan taziye ziyafetlerinin görüntüleri  düğün ziyafetlerinden neredeyse ayırt edilmiyor . 

16 Ağustos tarihli MardinSöz gazete haberine göre Mardin'de taziye yemeklerinin Artuklu Müftüsü Enver Türkmen ve Vali Tuncay Akkoyun'nun destekleriyle kaldırıldığı haberine rastladım. Mardin'in %90'ında uygulanan 3 günlük taziye yemekleri ve mevlitler şeklinde süren cenaze ritüelleri maalesef halka maliyeti yüksek bir görev halini almıştı. Alınan karar taziye evinde tabelalarla duyurulmuş. Zorunluluk olmaması isteğe bağlı olması tabii ki demokrasi gereğidir. Halkımızın buna uyacağını sanıyorum. Bu uygulamanın diğer kentlere de örnek olacağı inancını taşınıyorum.

Geçmişte cenaze ve taziye gelenekleri, insanların acıları paylaşarak birbirine destek olduğu, samimiyetin ön planda yaşandığı önemli bir kültürel mirastı. Bugün ise  yasın en anlamlı yönü, kaybı yaşayanların yalnız olmadığını hissetmeleridir. Bu yüzden cenaze ve taziyelerde asıl değer, gösterişli sofralarda ya da kalabalık görüntülerde değil, içten bir teselli sözünde ve samimi bir varlıkta saklıdır. Geleneklerin özü hatırlandıkça, toplumsal dayanışma ve gerçek dostlukların kıymeti daha iyi anlaşılacaktır. Çünkü insanı hayatta en çok güçlendiren şey, acısının paylaşıldığını bilmektir.